-9 -  การลดลงของสถานะและอิทธิพลของบริษัทญี่ปุ่นในประเทศไทย กำลังดำเนินไปอย่างเงียบ ๆ โดยที่หลายฝ่ายอาจยังไม่ทันตระหนัก

ซีรีส์บทความตอนที่ 2
หัวข้อ:
“การลดลงของสถานะและอิทธิพลของบริษัทญี่ปุ่นในประเทศไทย กำลังดำเนินไปอย่างค่อยเป็นค่อยไปโดยแทบไม่เป็นที่สังเกต”

ในบทความครั้งก่อน ผมได้กล่าวว่า “การทำให้เป็นท้องถิ่น (Localization)” คือ “จุดศูนย์ถ่วงของการตัดสินใจและความรับผิดชอบ”
แล้วในปัจจุบัน โครงสร้างดังกล่าวมีลักษณะเป็นอย่างไร?

ที่ผ่านมา บริษัทญี่ปุ่นในประเทศไทยได้สร้างสถานะและอิทธิพลที่มั่นคง
ผ่าน “การผลิตที่มีคุณภาพสูง” และ “ความแข็งแกร่งของหน้างาน (Genba)”
อย่างไรก็ตาม ในขณะนี้ สมมติฐานดังกล่าวกำลังเริ่มสั่นคลอนอย่างเงียบ ๆ

ประการแรก คือ การเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างอุตสาหกรรมโดยตรง
ตัวอย่างเช่น ในอุตสาหกรรมยานยนต์ การเปลี่ยนผ่านสู่ EV ทำให้เทคโนโลยีแบบอินทิกรัล
ที่เคยเป็นแหล่งของความได้เปรียบทางการแข่งขัน โดยมีเครื่องยนต์สันดาปภายในเป็นศูนย์กลาง
กำลังเข้าสู่ภาวะสินค้าโภคภัณฑ์ (Commoditization) อย่างรวดเร็ว

นอกจากนี้ รัฐบาลไทยเองก็ได้ออกนโยบายต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง
เพื่อยกระดับมูลค่าเพิ่มของอุตสาหกรรม
สิ่งเหล่านี้ไม่ใช่เพียงการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี
แต่เป็น “การเปลี่ยนแปลงของสมมติฐานพื้นฐานของความได้เปรียบ”

ประการที่สอง คือ ความแตกต่างของความเร็วในการตัดสินใจ
ในสภาพแวดล้อมทางธุรกิจที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
“ความเร็ว” เองได้กลายเป็นความสามารถในการแข่งขัน

ในขณะที่ในหลายบริษัทญี่ปุ่น
➢ กระบวนการประสานงานกับสำนักงานใหญ่
➢ ระยะเวลาที่ใช้ในการสร้างฉันทามติ
➢ การตัดสินใจที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของการหลีกเลี่ยงความเสี่ยง

เมื่อปัจจัยเหล่านี้ซ้อนทับกัน
จึงทำให้เกิดการสูญเสียโอกาสทางธุรกิจในหลายกรณี

ประการที่สาม คือ ความแตกต่างของโครงสร้างการบริหารทรัพยากรบุคคล
ในบริษัทตะวันตกและบริษัทจีน มักยึดรูปแบบการจ้างงานแบบ Job-based
โดยมีลักษณะทั่วไปดังนี้
➢ ผู้บริหารท้องถิ่นมีอำนาจในการตัดสินใจสูง
➢ ระยะเวลาดำรงตำแหน่งยาว (แต่หากไม่สามารถสร้างผลงานได้ ก็จะสั้น)
➢ ความรับผิดชอบและอำนาจสอดคล้องกัน

ในขณะที่บริษัทญี่ปุ่น
➢ มีข้อจำกัดด้านระยะเวลาการประจำการของผู้บริหารต่างประเทศ (ประมาณ 3–5 ปี)
➢ ระบบหมุนเวียนตำแหน่งเป็นหลัก
➢ การแยกกันระหว่างอำนาจและความรับผิดชอบ

ปัจจัยเหล่านี้ส่งผลต่อ “คุณภาพ” และ “ความต่อเนื่อง” ของการตัดสินใจ

การเปลี่ยนแปลงทั้งหมดนี้ ไม่ใช่ปัญหาเฉพาะจุด
แต่เป็น “การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง”
ที่ทำให้ “จุดแข็งในอดีตเริ่มใช้ได้ยากขึ้น”

และการเปลี่ยนแปลงนี้
ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างฉับพลัน
แต่ค่อย ๆ บั่นทอนสถานะและอิทธิพลไปอย่างเงียบ ๆ โดยที่เราอาจไม่ทันสังเกต

แล้วในสถานการณ์เช่นนี้
เราควรเริ่มต้นเปลี่ยนแปลงจากอะไร?

ระบบ?
อำนาจ?
บุคลากร?

แน่นอนว่าสิ่งเหล่านี้ล้วนมีความสำคัญ
แต่ผมมองว่า “แก่นแท้” อาจอยู่ในอีกมิติหนึ่งด้วยเช่นกัน

บทความในซีรีส์ตอนที่ 3
มีกำหนดเผยแพร่หลังจากการสัมมนากับ tebiki Co.,LTD. เสร็จสิ้น